Những năm gần đây, bên cạnh thuốc lá truyền thống, Việt Nam chứng kiến sự du nhập mạnh mẽ của các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới như thuốc lá điện tử (e-cigarette) và thuốc lá nung nóng (heated tobacco). Các sản phẩm này được quảng bá với hình ảnh “thời thượng”, “ít hại hơn”, thậm chí “giúp cai thuốc”. Chính cách tiếp cận này đang khiến nhiều bạn trẻ, đặc biệt là học sinh, sinh viên, rơi vào vòng xoáy mới của khói thuốc lá.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thuốc lá điện tử vẫn chứa nicotine - chất gây nghiện mạnh, cùng nhiều hóa chất độc hại. Không những không an toàn, nó còn trở thành “cửa ngõ” để người trẻ làm quen với thuốc lá.

Hiện nay, trào lưu hút thuốc lá điện tử hay thuốc lá thế hệ mới đang ngày càng “xâm nhập” sâu vào lứa tuổi vị thành niên, gây ảnh hưởng xấu tới hành vi, lối sống, sức khỏe của tuổi vị thành niên - lứa tuổi đang còn nhiều hiếu kỳ, tò mò và thích khám phá.

Một khảo sát của Viện Chiến lược và Chính sách Y tế (Bộ Y tế) năm 2023 cho thấy: tỷ lệ học sinh THCS và THPT từng sử dụng thuốc lá điện tử đã lên tới 7,3%. Con số này tuy chưa cao so với tỷ lệ hút thuốc lá truyền thống, nhưng tốc độ gia tăng nhanh và tập trung ở nhóm tuổi trẻ, khiến nhiều chuyên gia lo ngại.

Theo thống kê của Bộ Y tế, tại Việt Nam hiện có khoảng hơn 15 triệu người hút thuốc lá, đa phần là nam giới. Thuốc lá cũng là một trong số những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam, nó được xếp hàng thứ hai chỉ sau HIV/AIDS.

Qua các buổi truyền thông tại trường học và tư vấn trực tiếp cho các em học sinh cấp 2, 3 trên địa bàn về tác hại của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cho thấy đa phần các em dùng thuốc lá điện tử vì sự “mới lạ” của thuốc lá điện tử với hương thơm hấp dẫn (kẹo, trái cây,..), thiết kế đa dạng với hình dáng bắt mắt (có thể giống điếu thuốc lá truyền thống hoặc giống như bút, ổ đĩa, hình thỏi son,…), học sinh dễ dàng sở hữu và có thể mang vào lớp mà không lo bị phát hiện; cùng những lời quảng cáo “không gây hại, văn hóa hút thuốc lành mạnh, sành điệu, thuốc lá thế hệ mới…” đã đánh trúng vào tâm lý thích thể hiện cái tôi của “tuổi mới lớn” và nhanh chóng xâm nhập vào trường học.

Một con số đáng báo động đó là hiện nay tình trạng thanh, thiếu niên lạm dụng thuốc lá nhất là các loại thuốc lá thế hệ mới đang có xu hướng ngày một gia tăng, nó được xem như một cách để giới trẻ thể hiện “đẳng cấp” với bạn bè cùng trang lứa. Trong đó có một số ít các trường hợp chỉ đơn giản là dùng để biết, số còn lại hầu hết bị nghiện thuốc lá thế hệ mới, thậm chí có những trường hợp chỉ cần sử dụng vài liều là đã ngộ độc, dẫn đến suy thận cấp.

Đã có không ít trường hợp học sinh được đưa vào cấp cứu trong trạng thái kích thích, loạn thần, ảo giác hoặc suy hô hấp do ngộ độc các chất trong thuốc lá điện. Thuốc lá điện tử chứa nicotine là chất gây nghiện, vì thế trẻ có thể vật vã khó chịu khi sử dụng. ngoài ra, Nicotine còn gây hại cho sự phát triển não bộ ở trẻ em, gây suy giảm trí nhớ, ảnh hưởng đến trí tuệ do não bộ của trẻ chưa hoàn thiện. Thậm chí, có thể gây ra nguy cơ đau thắt ngực, suy tim, suy giảm miễn dịch, giảm sức đề kháng, viêm loét dạ dày, tá tràng...

Theo khuyến cáo của các chuyên gia y tế: “Không có loại thuốc lá nào là an toàn. Nicotine trong thuốc lá điện tử không chỉ gây nghiện, mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển não bộ của thanh thiếu niên. Nhiều nghiên cứu chỉ ra, người sử dụng thuốc lá điện tử có nguy cơ cao chuyển sang hút thuốc lá điếu.”

Các trường hợp suy thận cấp do ngộ độc thuốc hoặc các chất kích thích, gây nghiện… đều phải được chạy thận nhân tạo cấp cứu. Dù đã qua cơn nguy kịch, các chức năng thận cải thiện, tuy nhiên vẫn cần phải được theo dõi định kỳ vì nguy cơ suy thận cấp vẫn có thể tái diễn, nguy cơ bệnh thận mạn tính về sau nếu tiếp tục tái sử dụng chất kích thích đặc biệt là thuốc lá và thuốc lá thế hệ mới. Nguyên nhân là do lượng độc tính của thuốc lá thế hệ mới đã tích tụ lại khiến cho chức năng của thận suy giảm dẫn đến suy thận mạn tính giai đoạn cuối.

Tóm lại, tất cả các loại thuốc lá đều có hại cho sức khỏe của con người, thành phần chính là nicotine. Với thuốc lá điếu, chúng ta có kiểm soát được lượng nicotine vào cơ thể còn với thuốc lá thế hệ mới thì không, mức độ gia tăng nghiện rất nhanh. Đặc biệt, các sản phẩm này có mẫu mã phong phú, thu hút, hấp dẫn giới trẻ, đây là điều cực kỳ nguy hiểm khi tỷ lệ trẻ hút thuốc lá điện tử tăng nhanh chóng.

Tại Việt Nam, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 173/2024/QH15  về hoạt động chất vấn tại Kỳ họp thứ tám, Quốc hội khóa XV. Nghị quyết nêu rõ, Quốc hội thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, các loại khí, chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người từ năm 2025, bảo đảm sức khỏe cộng đồng, trật tự, an toàn xã hội; giao Chính phủ tổ chức thực hiện cụ thể. Theo đố, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng được coi là mặt hàng cấm tại Việt Nam từ ngày 01/01/2025, nếu cá nhân, tổ chức vi phạm, sẽ bị xử phạt theo các quy định hiện hành.

Ngay sau khi Quốc hội thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ 2025, lập tức nhận được sự đồng tình mạnh mẽ từ dư luận, góp phần giảm thiểu nguy cơ về sức khỏe đối với thế hệ tương lai của đất nước. Với việc thông qua Nghị quyết này, Việt Nam sẽ là quốc gia cấm hoàn toàn các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới; nhóm các quốc gia cấm các sản phẩm này có số lượng ngày càng tăng, và hiện có khoảng 40 quốc gia, bao gồm năm quốc gia trong ASEAN (Thái Lan, Singapore, Lào, Brunei và Campuchia).

Tuy nhiên, trên thị trường, các sản phẩm này vẫn tràn lan qua đường nhập lậu, xách tay. Chỉ cần vài cú nhấp chuột trên mạng xã hội, bất kỳ ai cũng có thể mua một bộ sản phẩm với giá từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng. Trong khi đó, lực lượng chức năng cho biết, việc kiểm tra, xử lý còn nhiều khó khăn. Các sản phẩm thường được quảng bá, giao dịch qua mạng, khó kiểm soát.

Chính vì vậy, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân, đặc biệt là đối với thanh niên, thiếu niên về tác hại của rượu, bia, thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, các loại khí, chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người.

Thuốc lá thế hệ mới không hề “an toàn” như nhiều người lầm tưởng. Ngược lại, nó đang trở thành cánh cửa dẫn dắt giới trẻ đến với nicotine và những hệ lụy khôn lường. Hành lang pháp lý cần được sớm hoàn thiện để bịt lỗ hổng, đồng thời mỗi gia đình, nhà trường và xã hội cần chung tay bảo vệ thế hệ trẻ khỏi “cạm bẫy” khói thuốc mới này.

Chúng ta phải quyết liệt “Nói không với thuốc lá và thuốc lá điện tử”. Qua đó, xây dựng một thế hệ trẻ vị thành niên khỏe mạnh và trở thành nhân tố tương lai góp phần cho sự phát triển của đất nước./.

Những năm gần đây, bên cạnh thuốc lá truyền thống, Việt Nam chứng kiến sự du nhập mạnh mẽ của các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới như thuốc lá điện tử (e-cigarette) và thuốc lá nung nóng (heated tobacco). Các sản phẩm này được quảng bá với hình ảnh “thời thượng”, “ít hại hơn”, thậm chí “giúp cai thuốc”. Chính cách tiếp cận này đang khiến nhiều bạn trẻ, đặc biệt là học sinh, sinh viên, rơi vào vòng xoáy mới của khói thuốc lá.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thuốc lá điện tử vẫn chứa nicotine - chất gây nghiện mạnh, cùng nhiều hóa chất độc hại. Không những không an toàn, nó còn trở thành “cửa ngõ” để người trẻ làm quen với thuốc lá.

Hiện nay, trào lưu hút thuốc lá điện tử hay thuốc lá thế hệ mới đang ngày càng “xâm nhập” sâu vào lứa tuổi vị thành niên, gây ảnh hưởng xấu tới hành vi, lối sống, sức khỏe của tuổi vị thành niên - lứa tuổi đang còn nhiều hiếu kỳ, tò mò và thích khám phá.

Một khảo sát của Viện Chiến lược và Chính sách Y tế (Bộ Y tế) năm 2023 cho thấy: tỷ lệ học sinh THCS và THPT từng sử dụng thuốc lá điện tử đã lên tới 7,3%. Con số này tuy chưa cao so với tỷ lệ hút thuốc lá truyền thống, nhưng tốc độ gia tăng nhanh và tập trung ở nhóm tuổi trẻ, khiến nhiều chuyên gia lo ngại.

Theo thống kê của Bộ Y tế, tại Việt Nam hiện có khoảng hơn 15 triệu người hút thuốc lá, đa phần là nam giới. Thuốc lá cũng là một trong số những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam, nó được xếp hàng thứ hai chỉ sau HIV/AIDS.

Qua các buổi truyền thông tại trường học và tư vấn trực tiếp cho các em học sinh cấp 2, 3 trên địa bàn về tác hại của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cho thấy đa phần các em dùng thuốc lá điện tử vì sự “mới lạ” của thuốc lá điện tử với hương thơm hấp dẫn (kẹo, trái cây,..), thiết kế đa dạng với hình dáng bắt mắt (có thể giống điếu thuốc lá truyền thống hoặc giống như bút, ổ đĩa, hình thỏi son,…), học sinh dễ dàng sở hữu và có thể mang vào lớp mà không lo bị phát hiện; cùng những lời quảng cáo “không gây hại, văn hóa hút thuốc lành mạnh, sành điệu, thuốc lá thế hệ mới…” đã đánh trúng vào tâm lý thích thể hiện cái tôi của “tuổi mới lớn” và nhanh chóng xâm nhập vào trường học.

Một con số đáng báo động đó là hiện nay tình trạng thanh, thiếu niên lạm dụng thuốc lá nhất là các loại thuốc lá thế hệ mois đang có xu hướng ngày một gia tăng, nó được xem như một cách để giới trẻ thể hiện “đẳng cấp” với bạn bè cùng trang lứa. Trong đó có một số ít các trường hợp chỉ đơn giản là dùng để biết, số còn lại hầu hết bị nghiện thuốc lá thế hệ mới, thậm chí có những trường hợp chỉ cần sử dụng vài liều là đã ngộ độc, dẫn đến suy thận cấp.

Đã có không ít trường hợp học sinh được đưa vào cấp cứu trong trạng thái kích thích, loạn thần, ảo giác hoặc suy hô hấp do ngộ độc các chất trong thuốc lá điện. Thuốc lá điện tử chứa nicotine là chất gây nghiện, vì thế trẻ có thể vật vã khó chịu khi sử dụng. ngoài ra, Nicotine còn gây hại cho sự phát triển não bộ ở trẻ em, gây suy giảm trí nhớ, ảnh hưởng đến trí tuệ do não bộ của trẻ chưa hoàn thiện. Thậm chí, có thể gây ra nguy cơ đau thắt ngực, suy tim, suy giảm miễn dịch, giảm sức đề kháng, viêm loét dạ dày, tá tràng...

Theo khuyến cáo của các chuyên gia y tế: “Không có loại thuốc lá nào là an toàn. Nicotine trong thuốc lá điện tử không chỉ gây nghiện, mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển não bộ của thanh thiếu niên. Nhiều nghiên cứu chỉ ra, người sử dụng thuốc lá điện tử có nguy cơ cao chuyển sang hút thuốc lá điếu.”

Các trường hợp suy thận cấp do ngộ độc thuốc hoặc các chất kích thích, gây nghiện… đều phải được chạy thận nhân tạo cấp cứu. Dù đã qua cơn nguy kịch, các chức năng thận cải thiện, tuy nhiên vẫn cần phải được theo dõi định kỳ vì nguy cơ suy thận cấp vẫn có thể tái diễn, nguy cơ bệnh thận mạn tính về sau nếu tiếp tục tái sử dụng chất kích thích đặc biệt là thuốc lá và thuốc lá thế hệ mới. Nguyên nhân là do lượng độc tính của thuốc lá thế hệ mới đã tích tụ lại khiến cho chức năng của thận suy giảm dẫn đến suy thận mạn tính giai đoạn cuối.

Tóm lại, tất cả các loại thuốc lá đều có hại cho sức khỏe của con người, thành phần chính là nicotine. Với thuốc lá điếu, chúng ta có kiểm soát được lượng nicotine vào cơ thể còn với thuốc lá thế hệ mới thì không, mức độ gia tăng nghiện rất nhanh. Đặc biệt, các sản phẩm này có mẫu mã phong phú, thu hút, hấp dẫn giới trẻ, đây là điều cực kỳ nguy hiểm khi tỷ lệ trẻ hút thuốc lá điện tử tăng nhanh chóng.

Tại Việt Nam, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 173/2024/QH15  về hoạt động chất vấn tại Kỳ họp thứ tám, Quốc hội khóa XV. Nghị quyết nêu rõ, Quốc hội thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, các loại khí, chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người từ năm 2025, bảo đảm sức khỏe cộng đồng, trật tự, an toàn xã hội; giao Chính phủ tổ chức thực hiện cụ thể. Theo đố, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng được coi là mặt hàng cấm tại Việt Nam từ ngày 01/01/2025, nếu cá nhân, tổ chức vi phạm, sẽ bị xử phạt theo các quy định hiện hành.

Ngay sau khi Quốc hội thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ 2025, lập tức nhận được sự đồng tình mạnh mẽ từ dư luận, góp phần giảm thiểu nguy cơ về sức khỏe đối với thế hệ tương lai của đất nước. Với việc thông qua Nghị quyết này, Việt Nam sẽ là quốc gia cấm hoàn toàn các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới; nhóm các quốc gia cấm các sản phẩm này có số lượng ngày càng tăng, và hiện có khoảng 40 quốc gia, bao gồm năm quốc gia trong ASEAN (Thái Lan, Singapore, Lào, Brunei và Campuchia).

Tuy nhiên, trên thị trường, các sản phẩm này vẫn tràn lan qua đường nhập lậu, xách tay. Chỉ cần vài cú nhấp chuột trên mạng xã hội, bất kỳ ai cũng có thể mua một bộ sản phẩm với giá từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng. Trong khi đó, lực lượng chức năng cho biết, việc kiểm tra, xử lý còn nhiều khó khăn. Các sản phẩm thường được quảng bá, giao dịch qua mạng, khó kiểm soát.

Chính vì vậy, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân, đặc biệt là đối với thanh niên, thiếu niên về tác hại của rượu, bia, thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, các loại khí, chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người.

Thuốc lá thế hệ mới không hề “an toàn” như nhiều người lầm tưởng. Ngược lại, nó đang trở thành cánh cửa dẫn dắt giới trẻ đến với nicotine và những hệ lụy khôn lường. Hành lang pháp lý cần được sớm hoàn thiện để bịt lỗ hổng, đồng thời mỗi gia đình, nhà trường và xã hội cần chung tay bảo vệ thế hệ trẻ khỏi “cạm bẫy” khói thuốc mới này.

Chúng ta phải quyết liệt “Nói không với thuốc lá và thuốc lá điện tử”. Qua đó, xây dựng một thế hệ trẻ vị thành niên khỏe mạnh và trở thành nhân tố tương lai góp phần cho sự phát triển của đất nước./.